Impasse

Soms zit je als christen klem tussen toekomst en traditie. Hoe doorbreek je dan de impasse?

Begin jaren ’30 van de twintigste eeuw schreef Martinus Nijhoff een gedicht waar hij de titel Impasse boven plaatste. Het verscheen in 1935 in de verzamelbundel Kristal. Letterkundige Productie, samen met werk van 58 andere auteurs:

Impasse

Wij stonden in de keuken, zij en ik.
Ik dacht al dagen lang: vraag het vandaag.
Maar omdat ik mij schaamde voor mijn vraag
wachtte ik het onbewaakte ogenblik.

Maar nu, haar bezig ziend in haar bedrijf
en de kans hebbend die ik hebben wou
dat zij onvoorbereid antwoorden zou
vroeg ik: waarover wil je dat ik schrijf?

Juist vangt de fluitketel te fluiten aan,
haar hullend in een wolk die opwaarts schiet
naar de glycine door het tuimelraam.

Dan antwoordt zij, terwijl zij langzaamaan
druppelend water op de koffie giet
en zich de geur verbreidt: ik weet het niet.

Ik weet het niet.’ Geen perspectief en geen uitweg.

Hoe verrassend is het te weten, dat er niet lang daarna een variant van dit gedicht opduikt. In 1936 verschijnt in het literair tijdschrift De Gids een bundel met 8 sonnetten, geschreven door Nijhoff en opgedragen aan de historicus Johan Huizinga. Het laatste gedicht heeft grote overeenkomsten met Impasse uit 1935. De eerste 2 kwatrijnen zijn nagenoeg gelijk. Het verschil zit met name in de laatste twee terzinen. Die luiden nu:

Juist vangt de fluitketel te fluiten aan.
Weer is dit leven vreemd als in een trein
te ontwaken en in ander land te zijn.

En zij antwoordt, terwijl zij langzaam-aan
het drup’lend water op de koffie giet
en de damp geur wordt: een nieuw bruiloftslied.

Er gloort hoop. De ik-persoon heeft richting gekregen: een nieuw bruiloftslied.

Wat is er veranderd?

In 1935 verscheen er een cultuurhistorische studie van de hand van Johan Huizinga onder de titel ‘In de schaduwen van morgen’. Daarin analyseert deze historicus de culturele en maatschappelijke situatie van zijn tijd. Martinus Nijhoff is met name gegrepen door de titel. Na lezing van het boek concludeert hij, dat Huizinga weliswaar de wereld langzaam in een woestijn ziet veranderen, maar bij deze ondergang vertrouwen blijft houden in de toekomst.

Hoe zal de toekomst zijn? Wat moet men doen? Niemand weet het, omdat men leeft in het donker ‘voor dag en dauw’. Als reactie op deze cultuuranalyse heeft Nijhoff, zoals hij toelicht, ‘acht menselijke omtrekken geprobeerd te schetsen, zoals zij zich in de morgenschemering gedragen.’ Het laatste sonnet is een schets van een echtpaar op leeftijd, die op andere basis een nieuwe start maakt.

Wat is er veranderd?

Door zijn verbeeldingskracht te gebruiken lukte het Martinus Nijhoff om uit de impasse te komen. Hij heeft de boodschap van het evangelie gelegd naast de analyse van de cultuur. Hij heeft zich laten inspireren door Jesaja: ‘Hij maakt haar woestenij aan Eden gelijk, haar wildernis wordt als de tuin van de HEER’, (Jesaja 51:3). En zo heeft hij de toekomst geopend met een nieuw bruilofslied.

Dit is de weg uit de impasse, zo breekt de toekomst open: verbindt de boodschap en de betekenis van de bijbel op innovatieve wijze met de werkelijkheid van vandaag. Dat is het boeiende perspectief, dat ik ook tegenkwam in de recent verschenen homiletiek van Kees de Ruijter.

De tendens van Gods handelen, zoals wie die in de bijbel uitgetekend zien, mag richtingsgevend zijn voor ons handelen als christen in heden en toekomst. Al improviserend op de tendens van dit gezaghebbende verhaal van God mogen wij in de eigen context onze weg naar de toekomst zoeken.

Het is de ontspanning van het spel, die de weg naar de toekomst baant. Niemand hoeft van de wijs te raken, ‘maar alle christenen en kerken zijn in Christus vrij om de op hun eigen setting geënte variaties te improviseren.

(Zie Kees de Ruijter, Horen naar de stem van God. Theologie en methode van de preek, Uitgeverij Boekencentrum, Zoetermeer, 2013, p. 111, 116 en 117).

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s