Scheppingsorde – of niet

Hoe vertel ik het mijn kinderen? Dat is wat bij mij boven komt, als ik de 15 brieven lees, die Rufus Pos – emeritus predikant in de GKv – aan zijn zonen en schoondochters schreef over het synodebesluit om vrouwen tot het ambt toe te laten. Hij plaatste die op de site van de over dit besluit verontruste GKv-ers www.bezinningmvea.nl, zodat wij allemaal mee kunnen lezen.

In deze serie geeft Pos zijn visie op de verhouding man-vrouw, waarbij hij zich vooral baseert op zijn eigen interpretatie van Genesis 1-3. Hij wil daarmee o.a. laten zien dat je niet ‘heel dom bezig bent als je ‘gewoon’ in Genesis 1-3 leest dat mannen en vrouwen niet gelijk zijn’.

Wie de hele serie leest komt er al snel achter, dat Pos vooral zijn kritische pijlen richt op wat in zijn ogen de visie is van Ad de Bruijne, hoogleraar ethiek aan de TU Kampen. Ook al schrijft Pos, dat hij het vervelend zou vinden als hij De Bruijne woorden in de mond legt die niet kloppen, is hij m.i. daaraan niet ontkomen.[i]

Pos stelt dat De Bruijne van mening is dat wij ons niet meer mogen of kunnen beroepen op de scheppingsorde, omdat De Bruijne als totaalboodschap van de Bijbel formuleert: ‘God leidt zijn gevallen schepping in Christus naar de transformatie in zijn Koninkrijk’ en daaraan toevoegt dat hij thema’s als ‘man en vrouw en homoseksualiteit niet alleen vanuit de oorspronkelijke scheppingsorde benadert.

Tegenover het begrip ‘transformatie’ dat de aandacht richt op ontwikkeling en op de toekomst, plaatst Pos de term ‘herschepping’, omdat daarin de aandacht gericht wordt op hoe het oorspronkelijk was. Hij schrijft dat hij ‘naar dat werken van God aan zijn Koninkrijk niet wil kijken als alleen een transformatie van de gevallen schepping, maar ook als een herstel van de oorspronkelijke schepping.’  Dit betekent voor hem, dat hij naar het Koninkrijk van God wil kijken vanuit het geopenbaarde begin, ‘waarvan God meerdere keren zei dat het goed was.’ Want in de ‘nieuwe’ schepping zit niet een verborgen correctie van de ‘oude’ schepping.

Volgens Pos gaat De Bruijne er vanuit, dat ‘het in zaken als ‘autoriteit en gezag’ slechts om een soort noodmaatregel gaat die God tijdelijk heeft ingesteld vanwege de zonde.’ Ik heb deze gedachte niet als zodanig bij De Bruijne kunnen terugvinden. Misschien doelt Pos op de passage, waarin De Bruijne schrijft: ‘De orde van de gevallen schepping kent een nadrukkelijk onderscheid tussen man en vrouw, waarbij de man leiding geeft. In het komende koninkrijk staan allen gelijk onder Christus. Daar verliest dit aspect van het onderscheid tussen man en vrouw zijn functie.’ Een groot deel van Pos’ betoog in zijn brieven is vervolgens gewijd aan een weerlegging van deze aan De Bruijne toegeschreven idee.

De hamvraag in deze hele serie is natuurlijk, of Pos er terecht van uit mag gaan dat De Bruijne de schepping in zijn denken niet in rekening brengt.

Mij lijkt het duidelijk dat als De Bruijne schrijft dat hij zijn visie op man en vrouw ‘niet alleen vanuit de oorspronkelijke scheppingsorde benadert, dat hij wel degelijk de oorspronkelijke schepping in zijn denken wil betrekken. Een korte blik op De Bruijne’s artikel over ‘Ethiek en hermeneutiek’ in de bundel ‘Gereformeerde hermeneutiek vandaag’ (2017)[ii] kan dat ook bevestigen.

Uitgangspunt in dat hoofdstuk is dat het in de ethische hermeneutiek draait ‘om het verstaan van Gods openbaring waarvan de Bijbel het centrum vormt’. Dat betekent dus, dat De Bruijne naast zijn inzet bij de ethiek van de apostelen en het ethisch onderwijs van Jezus in de Bergrede ook expliciet aandacht vraagt voor de betekenis van de Thora van Mozes d.w.z. de eerste vijf boeken van het Oude Testament (Genesis t/m Deuteronomium). Drie citaten kunnen dat illustreren:

‘Wanneer de bergrede centraal staat, wordt daarmee tegelijk Mozes’ Thora een onmisbare bron van christelijk-ethische hermeneutiek’, (186).

Steeds moeten wij vragen op welke manier een passage uit Mozes’ Thora ons als christelijke pelgrims zou kunnen helpen om Gods wil concreet te maken in de nieuwe context van het koninkrijk. Daarbij gaat het om de hele Thora en niet alleen om de wetten daarin’, (186).

‘Dat Mozes’ Thora belangrijk blijft in de christelijke ethiek blijkt temeer uit de strekking van die Thora zelf’, (187).

Om die reden vind ik de stelling dat De Bruijne in tegenstelling tot Pos zelf met de scheppingsorde in zijn overwegingen over de man-vrouw verhouding geen rekening zou willen houden, van elke grond ontbloot is. Het verschil tussen Pos en De Bruijne is niet, dat de een wel en de ander niet bijbelgetrouw rekent met de scheppingsorde, maar:

  1. dat zij een verschillende interpretatie van de inhoud van scheppingsorde hebben;
  2. dat zij een verschillende betekenis aan de scheppingsorde in het geheel van de boodschap van de bijbel toekennen.

Wat het 1e punt betreft, vindt Pos dat je op basis van het scheppingsverhaal in Gen. 1-2 in combinatie met een heel specifieke interpretatie van het verhaal van de zondeval in Genesis 3 mag concluderen, dat er al bij de schepping sprake was van een relatie tussen Adam en Eva van ‘gezag en onderworpenheid’. De Bruijne is hierin terughoudender. Hij is van mening dat man en vrouw weliswaar verschillend geschapen zijn, maar dat het niet mogelijk is om voor alle tijden en culturen overtuigend aan te geven waar dit verschil in zit.

Wat het 2e punt betreft is bij Pos de door hem geconstrueerde ‘scheppingsorde’ de norm voor een bijbelse man-vrouw verhouding, die ook voor vandaag zou gelden. De Bruijne ziet dat wat in de schepping besloten ligt, in de loop van de geschiedenis op verschillende wijze vorm gegeven kan worden. Voor hem is ‘Israëls Thora een heilshistorisch paradigma, d.w.z. een model van het goede leven in de context van Gods werk in Israel’. Toch kunnen wij de ‘normatieve woorden van de Thora niet plompverloren promoveren tot christelijke plichten vandaag’, – zoals Pos dus doet – maar moeten wij die eerst ‘overzetten naar de nieuwe context van Jezus’ koninkrijk’.[iii]

Ik wil hier twee opmerkingen aan verbinden. Allereerst dat ik het wel zo fair zou vinden als Pos in zijn schrijven gewoon zakelijk zou argumenteren en zich zou onthouden van een suggestieve voorstelling van zaken als het gaat over visies die niet de zijne zijn.

Een tweede is dat de hermeneutiek van wezenlijk belang is, wil je iets zinnigs zeggen over m/v en het ambt en het gesprek daarover verder helpen. Dat besef mis ik bij Pos.

[i] Pos verwijst in zijn brieven o.a. naar de volgende 2 teksten van Ad de Bruijne. Allereerst een blog in het Nederlands Dagblad van 11 februari 2017, te vinden via https://www.nd.nl/nieuws/columns/nee-niet-weer-een-verhaal-over-de-vrouw-in-het.2499357.lynkx. Daarnaast naar de beschouwing die De Bruijne heeft gehouden bij de presentatie van de bundel ‘Gereformeerde hermeneutiek vandaag’, te vinden via: https://www.pepredikanten.nl/2017/10/10/mv-ambt-en-homoseksualiteit-worstelen-gereformeerde-hermeneutiek/.

[ii] Gereformeerde hermeneutiek vandaag. Theologische perspectieven, red. Ad de Bruijne en Hans Burger, De Vuurbaak, Barneveld, 2017. Een boek waarvan Pos zegt dat hij het gelezen heeft, maar om het niet te ingewikkeld te maken wil hij de hermeneutiek er voorlopig maar buiten laten: ‘We kunnen ons altijd later nog laten corrigeren als blijkt dat we in ons gesprek op een verkeerde manier met de Bijbel omgaan.’

[iii] Voor een verdere verantwoording van deze visie verwijs ik naar het genoemde hoofdstuk van De Bruijne over ‘Ethiek en hermeneutiek’ in Gereformeerde hermeneutiek vandaag. De hier aangehaalde citaten zijn te vinden op p.188.

3 gedachten over “Scheppingsorde – of niet

  1. Pingback: Paulus en de scheppingsorde | Veldbeemd

  2. Pingback: Zondeval en scheppingsorde | Veldbeemd

  3. Pingback: Genesis 1-3 en de scheppingsorde (1) | Veldbeemd

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s