Nieuwsanalyse

Op vrijdag 28 februari 2020 stond er een interview van Eline Kuijper in het Nederlands Dagblad (ND) met Dick Slump en Pieter Pel, vertegenwoordigers van de 8 kerken in de GKv die inhoudelijke bezwaren hebben aangetekend tegen het synodebesluit uit 2017 om de vrouw in het ambt toe te laten. Zij wilde weten hoe tegenstanders van vrouwelijke ambtsdragers deze synode van de GKv ervaren.

De volgende dag stond er op basis van dat interview een nieuwsanalyse van haar hand in het ND. In haar analyse raakt zij aan vijf thema’s, die ze als in een kluwen aan elkaar verbindt en er tenslotte een oordeel over uitspreekt:

  • de vertegenwoordiging op de synode
  • de besluitvorming over de m/v-revisieverzoeken
  • de verwachtingen en ervaringen van de tegenstanders van het m/v-besluit
  • de vergaderingen rond de eenwording van GKv en NGK
  • de beslotenheid van vergaderingen

Haar criterium is duidelijk: ‘De synode staat ten dienste van de kerken en daarom moeten alle leden kunnen volgen wat daar gebeurt.’ Op basis daarvan trekt zij vier conclusies:

1. De synode mist interne tegenspraak, omdat er geen tegenstanders van het vrouwenbesluit in de synode vertegenwoordigd zijn. In haar woorden: ‘Dat een of twee stevige tegenstemmen al een wereld van verschil kunnen maken, liet de synode van drie jaar geleden zien. Destijds waakte de synode voor een jubelstemming toen het besluit voor vrouwelijke ambtsdragers werd genomen. Er waren in hun midden namelijk mannen die daar intens verdrietig over waren en dat op een indringende wijze duidelijk maakten. Nu zitten zulke mensen er niet.

2.  De positieve sfeer tijdens de synodevergaderingen bij de groep bezwaarde vrijgemaakten roept vervreemding op: ‘Op conferentiecentrum Mennorode wordt een feestje gevierd: de afgevaardigden zingen hand in hand, drinken ‘s avonds nog gezellig wat aan de bar, geven elkaar een hug als ze naar huis gaan.’

3. De beslotenheid van de synodevergaderingen vergroot de afstand met de tegenstanders van het m/v-besluit. Ze erkent dat beslotenheid kan bijdragen aan veiligheid tussen afgevaardigden onderling, maar die veiligheid is geen doel op zich. Nu er geen ingrijpende onderlinge verschillen zijn in het m/v-dossier, is beslotenheid niet aan de orde: ‘die beslotenheid moet een uitzondering blijven en goed onderbouwd zijn, al is het maar om de synode eraan te herinneren dat zij niet bestaat voor zichzelf.’ Dat de synode zelf in een nieuwsbrief verslag uitbrengt over wat er is besproken, is dan onvoldoende: ‘wij van wc-eend adviseren wc-eend, krijg je dan.

4.  De synode moet de tegenstanders van het m/v-besluit openheid geven over hun plek in de GKv: ‘Om hen [= tegenstanders van vrouwelijke ambtsdragers] binnenboord te houden, moet de synode laten zien wat ze doet. En bijvoorbeeld duidelijk aangeven hoe ze ruimte ziet voor een minderheid die er serieus anders over denkt. Zeker nu het tegengeluid niet van binnenuit klinkt.

Mijn grote moeite met deze ‘nieuwsanalyse’ betreft niet alleen de timing daarvan, maar ook de gronden daarvoor. Er wordt in de conclusies van alles gesuggereerd en verondersteld.

Ad 1. De suggestie gaat er vanuit, dat men geen oog heeft voor de tegenstanders van het m/v-besluit en dat er in tegenstelling tot drie jaar geleden een jubelstemming heerst over het m/v-besluit. Mijns inziens doet de synode wel degelijk moeite om de bezwaarden recht te doen en heeft ze al een keer met hen gesproken. Of de eisen die de bezwaarden aan een 2e gesprek stellen, terecht zijn kan ik en naar mijn idee ook het ND niet beoordelen, zolang we de visie van de synode in dezen niet weten. De stelling dat de synode interne tegenspraak mist, is ook niet volgens de werkelijkheid. Op de vergaderingen in januari was er wel degelijk ook kritische zin en tegenspraak te horen in opmerkingen als: ‘Veel mensen storen zich daaraan en vinden dat eng. Blijf bij dat soort redenaties weg’, en: ‘Dat is geen feit, maar een stellingname. Die moet je wel onderbouwen.’

Ad 2.  Die positieve sfeer heeft, zoals de bijgevoegde foto ook al aangeeft, m.n. betrekking op de gemeenschappelijke vergaderingen van de GKv-synode en die van de Landelijke Vergadering van de NGK. De suggestie die van het interview en nu van de nieuwsanalyse uitgaat, is dat er een feestje gevierd wordt, omdat nu de vrouw in het ambt mag.

Ad 3. In het interview stellen Slump en Pel, dat de synode een inhoudelijk gesprek ontwijkt. De nieuwsanalyse gaat met die visie mee en veronderstelt ook dat er op dit moment een inhoudelijk gesprek met de bezwaarden gevoerd zou moeten worden. Mijns inziens is er de afgelopen drie jaar inhoudelijk uitgebreid de tijd geweest om het pro en contra van het m/v-besluit te bespreken.

Wat nu aan de orde is, is dat de synode de revisieverzoeken moet beoordelen en daarover een inhoudelijk oordeel moet vellen. Dat betekent dat ze zich goed moeten oriënteren op de visie die in de revisieverzoeken geuit wordt. In dat kader hebben ze ook gesproken met de opstellers van de revisieverzoeken. Vervolgens moet de synode inhoudelijk een oordeel vellen over die verzoeken tot revisie. Daar heeft de synode een begin mee gemaakt op donderdag 23-01 en vrijdag 24-01, waarbij pers en publiek aanwezig waren.

Het uitgangspunt van de bespreking was een concept ‘Raamwerkdocument’, waarin een eerste richting geboden werd om de revisieverzoeken straks inhoudelijk te beoordelen. Omdat het nog een concept was en de synode niet wilde dat dit concept een eigen leven zou gaan leiden, werd het niet ter beschikking gesteld. Mijns inziens een kwestie van koudwatervrees. Ondanks dat waren de argumenten en de uiteindelijke conclusies in alle openbaarheid te vernemen. Ze kunnen nog steeds op diverse media na gelezen worden. Dat de bezwaarden niet gerust zijn op de uitkomst, heeft niet zozeer te maken met de beslotenheid van de synodevergadering, maar omdat de strekking daarvan – in tegenstelling tot hun visie – is dat de Bijbel geen belemmeringen opwerpt voor de vrouw in het ambt.

Ad 4. Dit is geen conclusie, maar een waardevolle aanbeveling op dit moment. Zolang er nog geen inhoudelijke besluiten over de revisieverzoeken genomen zijn, kan de synode zich ook nog niet uitspreken over de positie van de tegenstanders van het m/v-besluit. De synode zal in de motivering van haar besluit transparant en helder over de uitgangspunten moeten zijn en ook duidelijk moeten maken welke ruimte er is voor degenen is, die zich in dat revisiebesluit niet zullen kunnen vinden. Dat is niet iets nieuws.

Waar het ND mijns inziens in deze analyse nog wel een passage aan had mogen wijden, is de vraag hoe je omgaat met verandering van visie over een bepaald onderwerp in de kerk, verwoord in de mening van ds. Bart van Egmond: ‘Wat vroeger schriftuurlijk was, is nu een mening.’ Daaarmee zou de kern van de zaak getroffen zijn: ‘Hoe ga je in de kerk om met diversiteit en verschil van inzicht?’

Samenvattend: Ik betreur het dat deze nieuwsanalyse ernstig te kort schiet in objectiviteit, relevantie en inhoud. Een gemiste kans voor het ND om haar motto waar te maken. Laat de krant doen waar ze voor bedoeld is: volgen wat er echt op de synode gebeurt en niet op basis van veronderstellingen en suggesties zich laten verleiden tot onbehoorlijke stemmingmakerij over een GKv-synode, die nog tot besluitvorming moet komen.

Verbijsterend

Afgelopen week heb ik een kleine 2 dagen aan het scherm gekluisterd gezeten. Via de livestream kon ik de vergadering van de CGK synode volgen, die gisteren eindigde in een bevreemdende apotheose.[1]

Het onderwerp was kerkelijke eenheid. De aanleiding is de spanning die besluiten van CGK-kerken en samenwerkingsgemeenten CGK-NGK en/of CGK-GKv oproepen, wanneer die niet in lijn zijn met de bestaande afspraken en richtlijnen. Inhoudelijk gaat het over het bevestigen van vrouwelijke ambtsdragers en het toelaten van homoseksuele broers en zussen aan het avondmaal.

Het onderwerp was voorbereid door een synodecommissie. Omdat men niet tot een gezamenlijke conclusie kon komen was er een meerderheids- en een minderheidsrapport. Elk rapport sloot af met voorgestelde besluitteksten. Het meerderheidsrapport wil een signaal afgeven om afwijkingen een halt toe te roepen, zodat die zich niet als een olievlek zou gaan uitbreiden. De classis moet de band met de kerken die zich niet aan de afspraken houden opschorten en bij volharding daarvan de band met hen definitief verbreken. De minderheid voorziet als in die lijn besloten zou worden, dat er sprake zal zijn van een scheuring. Daarom pleit zij voor een taakgroep die uiterlijk voor de volgende synode van 2022 de huidige situatie goed in kaart moet brengen en zo snel mogelijk met een rapport moet komen.

Ik heb zowel woensdag als vrijdag vele afgevaardigden het woord zien voeren. Tijdens de eerste ronde woensdag werden de vragen en opmerkingen bij de rapporten geïnventariseerd. De opstellers van de rapporten kregen daarna de tijd om een zorgvuldige beantwoording voor te bereiden. Na de beantwoording vrijdag mochten de afgevaardigden in een tweede ronde reageren en eventuele schriftelijke voorstellen indienen. Die zullen tijdens een volgende vergaderweek besproken worden en in stemming komen.

De tegenstellingen waren groot. Is het ‘uw ja zij ja en uw nee zij nee’ (Jak. 5) òf mag en kun je afwijkingen tolereren en dragen? Een beroep op Jakobus 5:12 vond een deel van de synode geen voldoende grond om bij het afwijken van bestaande afspraken de zware artikelen art. 79 en 80 van de Kerkorde [= dominees, ouderlingen of diakenen die een openbare grove zonde bedrijven kunnen geschorst en uit hun ambt gezet worden] toe te passen. Eerst moet de vraag beantwoord worden of het Schriftgezag in het geding is – dan is optreden noodzakelijk – òf dat er sprake is van een verschillend Schriftverstaan, waarin je elkaar moet kunnen verdragen. Wat is het soortelijk gewicht van de thema’s, waarin afgeweken wordt? Behoren die tot de fundamenten van het christelijk geloof, of niet?

In de bespreking werd regelmatig teruggegrepen op de geschiedenis van de CGK-kerken. Wie zijn wij als CGK, waar staan wij voor en wat zijn onze manieren? Positief werd gewezen op het beginsel van de Afscheiding uit 1834, waar de inzet was de zuivere verkondiging. Door deze verkondiging heeft de Heer het kerkverband van de CGK in haar geschiedenis bewaard voor breuken. Negatief werd de afgevaardigden het Doleantie-denken van Abraham Kuyper en de Vereniging van 1892 voorgehouden: uiting van ‘ware kerk’-denken dat zichzelf verteert, gezien de breuken van 1926, 1944, 1967 en 2003. In plaats van kerkpolitiek bedrijven werd er opgeroepen tot verootmoediging voor de Heer: ‘De kerk is aan ons gegeven en wij zijn aan elkaar gegeven. Een zuivere kerk verwachten wij, maar die maken wij niet.’

De synode nam ruim de tijd om ieder aan het woord te laten. De geplande afronding om 15.00 u werd niet gehaald, maar tegen kwart voor vier had ieder zijn bijdrage kunnen inbrengen. Daarna kregen de hoogleraren als preadviseurs gelegenheid hun zienswijze en adviezen naar voren te brengen. Eerst de hoogleraren Kater, Huygen en Baars, tenslotte prof. Selderhuis.  

De visie van de hoogleraren Kater en Baars is helder. Kerken die afwijken van wat is afgesproken ‘misdragen zich op ongehoorde manier’ en ‘zondigen’ zodanig, dat ze broederlijk vermaand moeten worden. Als dat niet gebeurt, dan houden de CGK kerken op kerk te zijn. Huygen is van mening, dat het Schriftgezag niet in het geding is en dat het de CGK niet past om kerken buiten het verband te zetten.

Als laatste hoogleraar wordt Selderhuis door de voorzitter geïntroduceerd met de woorden: ‘Prof. Selderhuis had nog een advies van iets andere aard’. Zijn advies blijkt een voorstel om nu als afronding van de bespreking als synode een unaniem besluit te nemen en zo een appèl op de kerken te doen geen afwijkende besluiten te nemen of uit te voeren over die zaken, die op de synodetafel liggen. Hij heeft bij de synode de algemene verontwaardiging gemist dat kerken besluiten naast zich neer leggen en dat afwijkingen gedoogd worden. De CGK kerken staan in brand. Daarom moet er van de synode een appèl uitgaan niet nog meer olie op het vuur te gooien.

Het bijzondere van dit voorstel is dat het gepresenteerd wordt als een voorstel van orde – een tijdelijk moratorium om de synode rustig te laten nadenken -,  terwijl er inhoudelijk de aanname aan ten grondslag ligt waar uitgebreid de afgelopen dagen het voor en het tegen over naar voren is gebracht: afwijkingen van bestaande afspraken zijn niet te tolereren. Aannemen van dit voorstel van orde betekent daarom dat in die discussie een knoop wordt doorgehakt en inhoudelijk de toon gezet wordt voor het vervolg van de synode.

Vergader-technisch is het vervolgens vreemd, dat dit advies meteen door de voorzitter als voorstel in de vergadering wordt gebracht, waarbij hij suggereert dat er gezien de tijd niet inhoudelijk over doorgesproken kan worden, maar dat hij het in stemming brengt om te bezien of het unaniem aanvaard kan worden, omdat ‘alleen dan zo’n appèl zal werken.’ Op de vraag of dit appel niet alleen voor de kerken maar ook voor de classes moet gelden, antwoordt de voorzitter dat het alleen de kerken geldt, omdat hij van mening is dat ‘het erg ver gaat om als synode te treden in de overwegingen en de procesgang van een classis.’  

Als toeschouwer van de livestream vond ik dit een spannend moment. Wordt er op deze manier geen morele druk op de synodeleden uitgeoefend om een eventuele unanimiteit niet te doorbreken, ook al heb je niet de gelegenheid om het voorstel goed op je in te laten werken en de consequenties daarvan te overzien?  Het voorstel is toch juist gepresenteerd als signaal aan de kerken, dat wij als synode niet willen dat kerken uiteen gaan? Wie kan daar nu tegen zijn?

Bij stemming blijkt het voorstel unaniem aangenomen. Als toeschouwer blijf ik verbijsterd achter met de vraag, die prof. Selderhuis op retorische wijze al opwierp: ‘Is de Doleantiegeest te ver bij de CGK binnengedrongen?’


[1] De livestream is te bekijken via: https://bit.ly/2Sc3gtj.