‘Krijgen we ze weer terug?’

Ik heb de vraag de afgelopen maanden vaker voorbij zien komen. Op 18 augustus werd die bij de presentatie van het boek ‘Kerk in tijden van corona’ opnieuw gesteld door Gerard de Korte, bisschop van Den Bosch: ‘Krijgen we de mensen weer terug?’ Iedere keer als de vraag zo geformuleerd wordt, bekruipt mij een gevoel van onbehagen. De formulering getuigt mij van te weinig vertrouwen in kerkleden als gelovigen.

Artikel in: Gereformeerd Kerkblad d.d. 4 september 2020

De routine van het kerkelijk leven is door het coronavirus radicaal overhoop gegooid, waarbij de zondagse kerkdienst als het meest prominente onderdeel van het kerk-zijn vrijwel onmogelijk werd. Daarmee zijn wij nadrukkelijk geplaatst voor de vraag naar de betekenis van kerk-zijn en van kerk-vormen.

Kerk geen eindstation

Stefan Paas pleitte er in 2003 voor om de kerk te zien als een voorportaal van het Koninkrijk van God, waar ‘toekomstige burgers van dat Koninkrijk worden opgevangen, onderwezen, gevoed, ontsmet en voorbereid.’ De kerk is geen doel op zichzelf, net zoals het lid-worden of lid-zijn van de kerk geen eindstation is. Het gaat erom dat de mensen steeds meer naar Christus toe zullen groeien en Hem gestalte laten aannemen in hun leven. Alle activiteiten en vormen van kerk-zijn, zowel intern als extern gericht, zullen dat als doel moeten hebben.

Zo bezien gaat het niet om de vraag hoe we de mensen weer in de kerk terugkrijgen, maar hoe we de (toekomstige) kerkleden zo goed mogelijk kunnen stimuleren en helpen om christen te zijn en te worden. De vraag is veeleer: ‘Hoe kunnen wij er als kerk voor de mensen zijn?’ Zelfs als zal blijken dat voor sommigen het bijwonen van kerkdiensten niet (meer) het middel is dat hen helpt om hun christen-zijn te vormen.

Bezorgdheid

Tegelijk proef ik wel de bezorgdheid. Zijn mensen door het wegvallen van het normale kerkelijke leven gaan zwerven en op plekken gekomen waar ze niet meer voor het heil bereikbaar zijn? De coronacrisis maakte deze optie nadrukkelijk zichtbaar, ook al is kerkverlating op grote schaal al meer dan een halve eeuw aan de orde van de dag. Het bijzondere is dat de huidige bezorgdheid betrekking heeft op betrokken kerkleden. Ook zij lijken gevoelig voor wat je met Herman Paul kunt typeren als de secularisatie van het dagelijkse leven.

Slag om het hart

Herman Paul, die bijzonder hoogleraar Secularisatiestudies in Groningen was, heeft in twee boekjes de conclusies van zijn onderzoek samengevat. In 2017 verscheen ‘De slag om het hart’ en dit voorjaar bij zijn afscheid ‘Shoppen in advent’.

Paul corrigeert op twee punten de gangbare visie op secularisatie. Allereerst dat secularisatie geen noodlottige wetmatigheid is, maar een optie die actief gepromoot werd, en dus ook weerstaan kan worden. Ten tweede dat de oorzaken voor kerkverlating niet primair liggen op het niveau van veranderende ideeën of overtuigingen. Secularisatie is vooral een zaak van andere levensstijlen die concurreren met de tijd en aandacht voor kerk en geloof. Nieuwe patronen van werk en vrije tijd lieten weinig ruimte over voor de kerkgang. Zo verdween God geleidelijk naar de achtergrond en werd het geloof steeds minder relevant voor de culturele omgeving waarin men leefde.

Het zijn de verlangens van mensen die hun hart richten op de dingen die ze lief hebben, waar ze op hopen en waar ze naar uitzien. Omdat deze verlangens bij uitstek vatbaar zijn voor manipulatie en (onbewuste) beïnvloeding, wordt het hart voortdurend alle kanten opgetrokken. Secularisatie is dat je je verlangens voornamelijk laat vormen door het ‘saeculum’: de dingen die er in deze wereld zijn, ook al zijn ze op zichzelf niet verkeerd. De vraag voor een christen is: hoe voorkom je dat je verlangens naar het seculiere het verlangen naar God en zijn Koninkrijk overschaduwen en wegdrukken? De sleutel daarvoor is discipline, omdat verlangens door herhaling en gewenning aan gewoontes gevormd worden. Wat je aandacht geeft groeit, maar wanneer geloof niet beoefend wordt verpietert het.

Vertrouwen

Tegen deze achtergrond is de bezorgdheid begrijpelijk of wij als kerkleden onze verlangens naar God blijvend zullen vormen.

En toch. Secularisatie is geen wetmatigheid. Gelovigen weten wel wat zij nodig hebben. Daarbij vertrouw ik erop, dat wanneer de kerk(dienst) een bron is waar levend water te vinden is, de Geest hen daar ook wel naar zal leiden. Laten we ons minder zorgen maken of we iedereen weer terugkrijgen, maar vooral nadenken over de vormen waardoor wij als kerk het verlangen naar God en zijn rijk kunnen stimuleren.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s